Vịnh Vũng Rô, một điểm đến quyến rũ tại Phú Yên, nổi tiếng với vẻ đẹp hoang sơ và các hoạt động du lịch biển. Trong lòng vịnh, Bè Nổi Quốc Phượng, Bãi Ngà Vung Ro Bay, Đông Hòa nổi bật như những điểm nhấn thu hút du khách, đồng thời là nơi diễn ra các nỗ lực quan trọng nhằm bảo vệ môi trường biển. Thực trạng ô nhiễm rác thải, đặc biệt là rác thải nhựa, đã và đang đặt ra thách thức lớn cho khu vực này, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ sinh thái biển và sinh kế người dân. Bài viết này sẽ đi sâu vào những sáng kiến bảo vệ môi trường, tầm quan trọng của việc thu gom rác thải, và vai trò của cộng đồng trong việc duy trì một Vịnh Vũng Rô xanh sạch, hướng tới du lịch bền vững. Những giải pháp toàn diện đang được triển khai nhằm đảm bảo sự phát triển hài hòa.
Vịnh Vũng Rô: Thực Trạng Ô Nhiễm Và Những Thách Thức Môi Trường Cấp Bách
Chỉ đường tới Khám Phá Bè Nổi Quốc Phượng, Bãi Ngà Vung Ro Bay, Đông Hòa: Nỗ Lực Bảo Vệ Môi Trường Biển Xanh
Vịnh Vũng Rô, tọa lạc tại xã Hòa Xuân Nam, thị xã Đông Hòa, tỉnh Phú Yên, là một vùng biển trải dài gần 16,4 km². Khu vực này không chỉ là huyết mạch kinh tế quan trọng mà còn là điểm đến du lịch tiềm năng. Hiện tại, Vịnh Vũng Rô có khoảng 390 lồng bè nuôi trồng thủy sản. Ngoài ra, còn có khoảng 30 bè hoạt động du lịch ven bờ, trong đó có thể kể đến những bè nổi kinh doanh dịch vụ như Bè Nổi Quốc Phượng.
Tình trạng ô nhiễm rác thải tại Vịnh Vũng Rô đã trở thành vấn đề nan giải trong nhiều năm. Từ Quốc lộ 29, du khách có thể dễ dàng nhìn thấy những bãi rác lớn chất đống tại Bãi Chính và Bãi Hương. Từng lớp rác dày đặc chồng chất lên nhau, phủ kín dọc bờ biển. Các loại rác thải sinh hoạt như bao bì ni lông, xốp, chai nhựa, và một số vật dụng dùng để nuôi tôm chiếm phần lớn. Chúng gây ra mùi hôi thối khó chịu, làm mất đi vẻ đẹp tự nhiên của vịnh.
Bà Nguyễn Thị Mỹ Dung, một ngư dân trú thôn Phú Lạc, phường Hòa Hiệp Nam, thị xã Đông Hòa, đang nuôi cá bè cách Bãi Chính khoảng 100m, đã chia sẻ về nỗi ám ảnh này. Bà cho biết rác thải nhựa đã trở thành mối lo ngại thường trực của người dân sống và kinh doanh dịch vụ trên vịnh Vũng Rô. Đặc biệt, từ tháng 3 đến hết tháng 9 hàng năm, lượng rác tấp vào lồng bè của gia đình bà rất lớn. Không chỉ túi ni lông bám vào lồng, mà cả rác thải nhựa dạng nhỏ còn chui qua các lỗ lưới, xâm nhập vào lồng cá. Nhiều con cá đã chết do ăn phải rác hoặc do môi trường nước bị ô nhiễm nặng. Ngư dân nơi đây cảm thấy bất an và lo lắng sâu sắc. Rác thải nhựa đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến vùng nuôi thủy sản và cảnh quan của Bãi Ngà Vung Ro Bay, Đông Hòa.
Vào mùa gió nồm, tình hình rác thải càng trở nên trầm trọng. Rác tấp vào đây quá nhiều, khiến việc hốt dọn trở nên không xuể. Mỗi bè phải tự lo thu gom rác tấp vào. Sau khi vớt, người dân thường đem rác vào các tảng đá lớn trong bờ để chất đống và đổ dầu lên đốt. Hành động này tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ và phát tán chất độc hại vào không khí, ảnh hưởng đến chất lượng môi trường chung của Vịnh Vũng Rô. Việc rác trôi lềnh bềnh trên mặt biển không chỉ gây mất mỹ quan mà còn cản trở hoạt động của các lồng bè. Đối với lồng tôm, rác thường trôi qua. Nhưng với lồng cá, rác mắc vào, làm giảm lượng oxy trong ô nuôi, dẫn đến cá chết.
Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Phú Yên, hoạt động nuôi thủy sản bằng lồng bè trên biển phát sinh một lượng lớn chất thải. Các loại chất thải này bao gồm túi ni lông đựng thức ăn, bao thuốc, thức ăn thừa, và xác tôm lột. Mặc dù tỉnh đã triển khai một số mô hình thu gom rác thải từ nuôi trồng thủy sản, nhưng chúng chưa được duy trì thường xuyên. Lý do chính là thiếu khung giá dịch vụ thu gom rác thải, đồng thời địa phương cũng thiếu kinh phí và lực lượng cần thiết để tổ chức thu gom rác thải trên biển một cách hiệu quả.
Bên cạnh đó, việc thiếu quy hoạch vùng nuôi và quản lý còn nhiều bất cập. Ý thức chấp hành pháp luật trong hoạt động nuôi trồng thủy sản của đa số người dân chưa cao. Tình trạng nuôi tự phát vượt quá sức tải môi trường diễn ra phổ biến. Chất thải từ nuôi trồng chưa được thu gom và xử lý đúng cách. Tất cả những yếu tố này đã khiến môi trường các đầm, vịnh và vùng biển ven bờ, trong đó có Bè Nổi Quốc Phượng, Bãi Ngà Vung Ro Bay, Đông Hòa, ngày càng ô nhiễm nghiêm trọng.
Giải Pháp Toàn Diện Và Những Nỗ Lực Giảm Thiểu Rác Thải Nhựa Đại Dương
Trước thực tế đáng báo động về ô nhiễm môi trường biển tại Vịnh Vũng Rô, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Phú Yên đã chủ động tham mưu UBND tỉnh kêu gọi nguồn lực hỗ trợ từ các tổ chức nước ngoài. Trong đó, Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên tại Việt Nam (WWF Việt Nam) là một đối tác quan trọng. Họ cùng triển khai nhiều hoạt động nhằm giảm thiểu rác thải nhựa phát sinh vào môi trường biển.
Dựa trên những phân tích chuyên sâu về tình hình, UBND thị xã Đông Hòa đã ban hành văn bản số 722/UBND-TNMT vào ngày 01/02/2023. Văn bản này đề xuất kinh phí hỗ trợ triển khai thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải tại thôn Vũng Rô. Kèm theo đó là các phương án cụ thể, xác định rõ mục tiêu chiến lược.
Mục tiêu tổng quát là nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường. Đồng thời, huy động nguồn lực của hệ thống chính trị và cộng đồng doanh nghiệp trong lĩnh vực bảo vệ môi trường. Thị xã Đông Hòa phấn đấu trở thành điểm đến xanh, sạch, đẹp, thân thiện với môi trường vào năm 2025. Điều này sẽ góp phần nâng cao chất lượng du lịch và cuộc sống của người dân.
Mục tiêu cụ thể bao gồm nâng cao nhận thức cộng đồng về mức độ ô nhiễm và tác hại của rác thải nhựa, túi ni lông khó phân hủy. Những tác động tiêu cực đến môi trường biển, các hệ sinh thái biển, cũng như sức khỏe con người được nhấn mạnh. Đồng thời, tổ chức thực hiện phương án thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải lồng bè trên địa bàn thôn Vũng Rô, xã Hòa Xuân Nam trong năm 2023. Dự án đặt mục tiêu đạt tỷ lệ thu gom 60-70% lượng phát thải phát sinh từ các lồng bè trong khu vực Vịnh Vũng Rô. Mục tiêu này được duy trì cho đến khi các lồng bè được di dời theo quy định, nhằm giữ gìn vệ sinh môi trường biển tại khu vực vịnh, đặc biệt là quanh Bè Nổi Quốc Phượng, Bãi Ngà Vung Ro Bay, Đông Hòa.
Triển Khai Các Phương Án Thu Gom, Vận Chuyển Và Xử Lý Rác Thải
Việc lên phương án thu gom và vận chuyển rác về bờ được thực hiện với nguồn tài chính từ Dự án “Giảm thiểu rác thải nhựa đại dương tại Việt Nam”. Đây là một dự án trọng điểm, thể hiện cam kết mạnh mẽ trong bảo vệ môi trường biển.
Dự án đã tổ chức ba lớp tập huấn tuyên truyền cho chủ lồng bè và người lao động. Nội dung tập huấn tập trung vào tác động của rác thải đối với môi trường và công tác bảo vệ môi trường nói chung. Các quy định về thu gom, xử lý rác thải và trách nhiệm của các chủ nguồn thải được phổ biến rộng rãi. Những thông tin về ô nhiễm rác thải nhựa, các quy định về quản lý chất thải tại địa phương, và các quy định bảo vệ môi trường quan trọng, đặc biệt là Nghị định số 45/2022/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, được truyền đạt kỹ lưỡng.
Tại các buổi tập huấn, chính quyền địa phương đã vận động các chủ bè ký cam kết đưa rác vào bờ. Họ cam kết tuân thủ các quy định liên quan tới quản lý chất thải rắn tại địa phương. Riêng với những chủ lồng bè không thể tham dự buổi tập huấn, địa phương tiến hành vận động trực tiếp để họ ký cam kết. Đồng thời, các bảng nội quy quản lý rác thải được gắn tại từng bè để nhắc nhở và nâng cao ý thức.
Dự án đã hỗ trợ tổng cộng 2 túi lưới/bè cho 450 bè nuôi trồng thủy sản và kinh doanh tại khu vực Vũng Rô. Những chiếc túi này là công cụ thiết yếu giúp người dân thu gom rác dễ dàng hơn. Cùng với đó, các bảng nội quy quản lý rác thải được gắn trực tiếp tại lồng/bè. Nội dung bảng bao gồm các quy định như không xả rác thải xuống biển, thu gom và xử lý rác thải đúng quy định, và các điều khoản xử phạt liên quan đến việc bỏ rác thải không đúng nơi. Điều này tạo ra một khung pháp lý và ý thức rõ ràng cho việc bảo vệ môi trường biển tại Bè Nổi Quốc Phượng, Bãi Ngà Vung Ro Bay, Đông Hòa.
Người dân địa phương tích cực thu gom rác thải nhựa và túi ni lông từ Bè Nổi Quốc Phượng, Bãi Ngà trên vịnh Vũng Rô về bờ để xử lý
Hiện nay, tại thôn Vũng Rô, chiến dịch ra quân dọn rác thải nhựa tồn đọng vẫn đang trong thời gian triển khai. Các khu vực như Bãi Chính (3km), Bãi Lách (1km), Bãi Mù U (2km) là những trọng điểm được tập trung làm sạch từ tháng 6 đến tháng 12 năm 2023. Địa phương chủ động huy động và phối hợp chặt chẽ với Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh tại Vũng Rô. Họ cùng nhau thu gom, dọn sạch các điểm nóng rác thải trên địa bàn xã. Theo kế hoạch từ tháng 7 đến tháng 12 năm 2023, có tối thiểu 4 đợt làm sạch các bãi biển được tổ chức, đảm bảo duy trì môi trường xanh sạch đẹp.
Song song với việc làm sạch các bãi biển, hệ thống quản lý rác thải tại Vũng Rô cũng được cải thiện đáng kể. Khu tập kết rác được cải tạo, đổ bê tông nền trên diện tích trên 100m³, đảm bảo vệ sinh và khả năng chứa rác. Tường khu tập kết cũng được cải tạo và vẽ tranh tường ở mặt trước, không chỉ tăng tính thẩm mỹ mà còn truyền tải thông điệp bảo vệ môi trường. Cùng với đó, 8 xe đẩy tay loại 660 lít đã được trang bị. Các xe này giúp thu gom và đựng rác thải một cách hiệu quả, giảm thiểu tình trạng rác vương vãi trên đường và tại các điểm tập kết.
Trách Nhiệm Chung Và Vai Trò Của Cộng Đồng Trong Bảo Vệ Môi Trường
UBND xã Hòa Xuân Nam có trách nhiệm thực hiện các biện pháp liên quan đến giảm thiểu ô nhiễm chất thải rắn. Các hoạt động này xuất phát từ nuôi trồng thủy sản và kinh doanh dịch vụ lồng bè. Xã cũng thông báo quy định về thu gom và xử lý rác thải cho các chủ lồng bè để họ nắm rõ và thực hiện.
Đồng thời, UBND xã Hòa Xuân Nam cử cán bộ theo dõi và thu gom rác thải từ các lồng bè. Họ có trách nhiệm giám sát, ghi chép và báo cáo việc thu gom và xử lý rác từ các lồng bè liên tục trong vòng 1-3 tháng. Riêng các trường hợp không thu gom và xử lý rác thải đúng quy định sẽ bị nhắc nhở trên đài phát thanh tối đa 02 lần. Nếu tiếp tục vi phạm, sẽ tiến hành xử phạt hành chính theo điểm d, điều 25, Nghị định số 45/2022/NĐ-CP. Mức phạt tiền từ 1 triệu đồng đến 2 triệu đồng áp dụng cho hành vi vứt, thải bỏ rác trên vỉa hè, lòng đường, hệ thống thoát nước mặt, hoặc thải bỏ chất thải nhựa phát sinh từ sinh hoạt vào ao hồ, kênh rạch, sông suối, biển. Đặc biệt, UBND xã Hòa Xuân Nam chủ động làm việc với các đơn vị cung cấp thức ăn nuôi trồng thủy sản. Mục tiêu là vận động các đơn vị này thu gom và xử lý rác đúng nơi quy định, đặc biệt là các bao bì đựng thức ăn. Điều này góp phần giảm thiểu đáng kể nguồn rác thải.
Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Phú Yên có trách nhiệm hỗ trợ các địa phương trong vấn đề chuyên môn về quản lý môi trường. Sở cũng kết nối với các tổ chức để hỗ trợ kinh phí cho UBND xã Hòa Xuân Nam triển khai kế hoạch quản lý rác thải. Việc này nhằm giảm thiểu ô nhiễm và cải thiện môi trường tại khu vực Vũng Rô. Sở cũng hỗ trợ báo cáo viên cho các buổi tuyên truyền về các quy định của nhà nước và địa phương liên quan đến quản lý chất thải. Sau khi các phương án được triển khai, Sở sẽ đánh giá kết quả và có các đề xuất cải thiện tình hình xử lý rác thải tại địa phương. Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên tại Việt Nam chịu trách nhiệm huy động nguồn lực. Họ góp phần thực hiện các kế hoạch và phương án đề ra, củng cố sự hợp tác giữa các bên.
Ông Trương Quang, Chi hội trưởng Chi hội Nông dân thôn Vũng Rô, chia sẻ về thách thức từ du lịch. Hiện Vũng Rô hàng ngày đón hàng trăm lượt khách. Để giải quyết nhu cầu tham quan và dã ngoại của du khách khi đến vịnh, UBND huyện Đông Hòa đã quy hoạch tạm thời khu vực kinh doanh dịch vụ ăn uống trên bè nổi gần bờ, bao gồm cả Bè Nổi Quốc Phượng. Dù các chủ bè đã bố trí nhiều giỏ đựng rác trên bè, nhưng du khách vẫn vứt nhiều túi ni lông, hộp đựng thức ăn bằng nhựa xuống vịnh. Rác nổi lềnh bềnh trên mặt nước, gây mất mỹ quan và ô nhiễm. Nhờ đội tình nguyện, vịnh Vũng Rô đã trở nên sạch rác hơn. Ông Trương Quang khẳng định mô hình gom rác thải này cần được nhân rộng. Ông cũng đã nhiều lần nêu vấn đề này trong các cuộc họp UBND xã. Mục tiêu là để các hội đoàn thể tuyên truyền đến các bè nuôi thủy sản và du khách về tầm quan trọng của việc giữ gìn môi trường, đặc biệt là tại Bãi Ngà Vung Ro Bay. Truy cập https://hanoidep.vn/ để khám phá thêm nhiều địa điểm du lịch xanh tại Việt Nam.
Những nỗ lực chung của chính quyền và cộng đồng đã mang lại những tín hiệu tích cực cho Bè Nổi Quốc Phượng, Bãi Ngà Vung Ro Bay, Đông Hòa. Việc nâng cao ý thức, triển khai các dự án thu gom rác và tăng cường giám sát là chìa khóa để bảo tồn vẻ đẹp thiên nhiên và phát triển du lịch bền vững. Sự hợp tác giữa người dân, du khách và các tổ chức sẽ đảm bảo Vịnh Vũng Rô luôn là một điểm đến xanh, sạch, đẹp, góp phần vào sự thịnh vượng chung của tỉnh Phú Yên.
Ngày Cập Nhật: Tháng 10 4, 2025 by Ngô Hồng Thái
