Cổng Chào Thôn Phước Tây, Đức Hoà, Mộ Đức, Quảng Ngãi không chỉ là một địa điểm đơn thuần, mà còn là biểu tượng ý nghĩa của một vùng đất giàu truyền thống lịch sử. Đây là nơi ghi dấu công lao to lớn của Tiền hiền Trần Văn Đạt, người có vai trò quan trọng trong quá trình khai hoang mở đất và xây dựng nên những làng xã trù phú tại miền Trung Việt Nam. Việc tìm hiểu về cổng chào này giúp du khách và người dân địa phương hiểu sâu sắc hơn về di tích lịch sử và văn hóa Mộ Đức, cũng như tầm quan trọng của việc bảo tồn các giá trị di sản trên quê hương Quảng Ngãi. Qua đó, mỗi chúng ta thêm trân trọng những đóng góp của các bậc tiền nhân.
Hành Trình Lập Làng và Dựng Nước của Tiền Hiền Trần Văn Đạt Chỉ đường tới Cổng Chào Thôn Phước Tây, Đức Hoà, Mộ Đức, Quảng Ngãi: Khám Phá Di Sản và Lịch Sử Vùng Đất Tiền Hiền
Hành trình khai phá vùng đất phía Nam của Tiền hiền Trần Văn Đạt bắt đầu từ thế kỷ XV. Ông, cùng với Huỳnh Công Chế, đã theo vua Lê Thánh Tông Nam chinh vào năm 1471. Sau khi lập nhiều công trạng tại Chiêm Động và Cổ Lũy Động, ông được giao ở lại vùng đất mới để phát triển.
Vùng Cổ Lũy Động (Quảng Ngãi), đặc biệt là phía Nam (nay là Mộ Đức, Đức Phổ), khi ấy còn hoang sơ. Dân cư thưa thớt, chằng chịt ao đầm là đặc điểm nổi bật. Vua Lê Thánh Tông giao nhiệm vụ cho các tướng lĩnh mộ dân, đưa con cháu từ phía Bắc vào khai phá.
Công Lao Khai Khẩn và Thành Lập Các Xã Vạn Phước
Trần Văn Đạt nhận chỉ dụ và bắt tay vào việc chiêu mộ người dân. Ông đưa thêm con cháu từ quê nhà Thụy Ứng vào Nam. Mục tiêu là biến vùng đất hoang hóa thành ruộng đồng thuần thục. Dân cư dần tụ tập, hình thành nên các làng xóm.
Ông đã lập trại và đặt tên là Vạn Phước. Tên gọi này được lấy cảm hứng từ Vạn Phúc, quê hương ông ở miền Bắc. Mục đích là để mọi người luôn nhớ về cội nguồn. Đến năm Quang Hưng thứ 25 (1598), trại Vạn Phước chính thức trở thành xã Vạn Phước.
Con cháu họ Trần từ phương Bắc di cư vào đây ngày càng đông đảo. Đời sống của họ dần ổn định và phát triển trên quê hương mới. Vùng đất này trở thành nơi an cư lạc nghiệp cho nhiều thế hệ.
Sự Phát Triển Của Vùng Đất và Các Dòng Họ Tiền Hiền
Từ cuối thế kỷ XV đến đầu thế kỷ XIX, Trần Văn Đạt và các bậc tiền nhân không ngừng nỗ lực. Họ đã kiến lập sáu xã có tên chung là Vạn Phước. Đó là Vạn Phước, Vạn Phước Đông, Vạn Phước Tây, Vạn Phước Trung, Vạn Phước Hưng và Vạn Phước Chánh. Những tên gọi này phản ánh sự mở rộng và phát triển của vùng đất.
Hiện nay, người dân địa phương vẫn tôn xưng bốn dòng họ đầu tiên đến lập làng, mở đất. Đó là các dòng họ Trần, Huỳnh, Hồ, Phạm. Đây là những dòng họ có công lớn trong việc định hình cộng đồng.
Dựa vào địa bạ tỉnh Quảng Ngãi, đến đời Minh Mệnh (1820 – 1840), sáu xã Vạn Phước thuộc tổng Quy Đức. Chúng nằm trong huyện Mộ Hoa. Vùng này tương ứng với địa phận hai xã Đức Hòa, Đức Phú (huyện Mộ Đức) và một phần hữu ngạn sông Vệ ngày nay. Đây là minh chứng cho sự phát triển mạnh mẽ của vùng.
Trần Văn Đạt và các tiền nhân còn đề ra nhiều kế sách thiết thực. Những kế sách này phù hợp với nguyện vọng của người dân. Ông khuyến khích sự tương trợ lẫn nhau. Ví dụ, chia ruộng đất cho người nghèo mới di cư đến. Điều này giúp họ có cơ sở ban đầu để làm ăn. Ông cũng hỗ trợ các gia đình gặp hoạn nạn, ốm đau. Những việc làm này thể hiện tấm lòng nhân ái và tầm nhìn xa.
Di Tích Nhà Thờ Tiền Hiền Trần Văn Đạt: Nơi Ghi Dấu Lịch Sử
Đức độ và công lao của Tiền hiền Trần Văn Đạt được các triều đại phong kiến ghi nhận. Triều Lê và triều Nguyễn đã ban nhiều đạo sắc phong. Thật tiếc, phần lớn các sắc phong đã bị hư hao, thất tán do thời gian và binh hỏa.
Hiện nay, gia tộc họ Trần còn giữ được một đạo sắc phong duy nhất. Đạo sắc này đề ngày 25 tháng 7 năm Khải Định thứ 9 (1924). Nó gia phong cho Trần Văn Đạt là “Dực Bảo Trung hưng linh phò tôn thần”. Đồng thời, sắc phong chuẩn cho các quan sở tại thờ phụng Tiền hiền theo định kỳ hằng năm. Đây là bằng chứng quý giá về sự tôn vinh của triều đình.
Cổng Chào Thôn Phước Tây, Đức Hoà, Mộ Đức, Quảng Ngãi mang vẻ đẹp kiến trúc truyền thống, là cổng tam quan nhà thờ Tiền hiền Trần Văn Đạt, một biểu tượng lịch sử của vùng đất Quảng Ngãi.
Kiến Trúc và Bố Cục của Nhà Thờ Thủy Tổ
Nhà thờ Tiền hiền Trần Văn Đạt còn được gọi là nhà thờ Thủy tổ. Con cháu ông đã xây dựng vào khoảng cuối thế kỷ XVI. Mục đích là để tưởng nhớ vị tổ di dân lập nghiệp. Người này có công mở đất, lập làng Vạn Phước xưa kia. Nhà thờ đã trải qua nhiều lần tu sửa. Tuy nhiên, nó vẫn nằm trong khuôn viên vườn cũ. Tổng diện tích là 3572,0m2 tại thôn Vạn Phước, xã Đức Hòa, huyện Mộ Đức.
Năm 1978, nhà thờ được trùng tu nhưng vẫn giữ nguyên bộ khung. Bộ khung gồm bốn cột gỗ mít với bộ vì kèo vỏ cua chạm trổ sắc sảo. Mặc dù có quy mô nhỏ, kiến trúc nhà thờ vẫn thể hiện rõ nét phong cách truyền thống miền Trung. Nhà thờ xây bằng vôi vữa, quay mặt về hướng Bắc.
Phần chánh điện chia làm ba gian. Gian chính giữa thờ Tiền hiền Trần Văn Đạt. Gian bên phải và bên trái thờ các vị tiền hiền của chi phái. Đồng thời, nơi đây cũng thờ trưởng phái chi nhánh của các thế hệ nối tiếp.
Năm 2007, con cháu họ tộc đã tập trung tài lực xây dựng một kiến trúc mới phía trước nhà thờ cũ. Kiến trúc này có quy mô lớn hơn hẳn. Xung quanh nhà thờ được xây tường bao bằng gạch kiên cố. Cổng tam quan cao ráo trang trí rồng nổi. Nó có gắn bảng chương ghi dòng chữ quốc ngữ: “Nhà thờ Tiền hiền sáu xã Vạn Phước”. Hai bên cổng có đôi câu đối chữ Hán mang ý nghĩa sâu sắc.
Nội Thất và Các Hiện Vật Quý Giá
Nội thất tiền đường bài trí sơ đồ gia phả dòng họ Trần. Các pano hình ảnh ghi lại hoạt động tế lễ của dòng tộc. Các gian thờ bên trong nhà thờ được bố trí theo thứ tự cũ. Gian chánh điện vẫn chia làm ba gian. Gian chính giữa thờ Tiền hiền Trần Văn Đạt. Phía trên cửa võng bằng gỗ chạm kiểu rồng lá.
Tại đây bày một hương án gỗ. Xung quanh hương án chạm trổ trong các ô, hộc đề tài rồng mây. Kiểu chạm nổi với kích thước cao 1,4m x 1,2m. Trên hương án bày biện các đồ thờ tự như đầu đao chạm rồng. Cán võng chạm rồng lá dài 3,6m. Gian bên phải và bên trái thờ các vị tiền hiền chi phái. Cùng với đó là trưởng phái chi nhánh của các thế hệ nối tiếp.
Trong nhà thờ còn có hoành phi, liễn đối bằng chữ Hán. Chúng thể hiện sự tôn thờ của nhân dân địa phương. Con cháu các đời cũng luôn kính trọng bậc tiền hiền. Đặc biệt, nhà thờ lưu giữ được nhiều hiện vật quý giá. Đó là một đạo sắc phong năm Khải Định thứ 9 (1924). Cùng với đó là một bộ gia phả của dòng họ Trần Vạn Phước. Các đồ tế khí như chiêng đồng, trống da, lư hương, chân đèn cũng được bảo quản cẩn thận.
Khu Mộ Tiền Hiền Trần Văn Đạt và Ý Nghĩa Di Sản
Phần mộ Tiền hiền Trần Văn Đạt nằm cách nhà thờ khoảng 6km. Vị trí ở hướng Tây Nam tại gò Cây Sanh, thôn Phước Hòa, xã Đức Phú, huyện Mộ Đức. Theo tộc họ Trần, khu mộ này đã trải qua nhiều lần trùng tu. Lần gần đây nhất là vào năm 1992.
Bình diện ngôi mộ hình chữ nhật, có diện tích 192m2. Lối cổng vào có gắn biển chương bằng chữ quốc ngữ: “Trần Tiền hiền, sáu xã Vạn Phước”. Hai bên lối vào là hai trụ biểu xây hình lăng trụ. Chúng có đôi câu đối bằng chữ quốc ngữ. Câu đối nhắc nhở con cháu ghi nhớ công lao, đức độ của ông. Cụ thể là: “Ông bà xưa dày công khai sáng, Con cháu nay dựng mộ nhớ ơn”.
Bao quanh mộ là bức tường cao 1,2m. Bên trong tường mộ là mộ ông và mộ bà nằm song song. Đầu mộ quay hướng Bắc, chân đạp hướng Nam. Mỗi ngôi mộ có kích thước 3m x 2m x 1m. Khoảng trước cách chân mộ 3m dựng một nhà bia có mái che hai tầng. Mái ngói âm dương tạo bằng xi măng. Góc mái cong, xung quanh có trang trí hình hoa lá mang phong cách nghệ thuật thời Nguyễn.
Bên trong nhà bia dựng một tấm bia bằng đá xanh. Trán bia hình khánh, thân hình chữ nhật đứng. Trên trán bia chạm “lưỡng long chầu nhật”, kiểu rồng lá. Diềm xung quanh bia chạm nổi đề tài bát bảo Nho giáo và chữ Vạn (卍). Vòng trong có đường gờ nổi. Mặt trước bia khắc bốn dòng chữ Hán, kiểu chữ chân. Nét khắc khá đều đặn. Bia được lập vào mùa xuân năm Quý Mùi (1943).
Vai Trò của Cổng Chào và Hệ Thống Thủy Lợi
Trần Văn Đạt vừa là Thủy tổ của họ Trần vừa là bậc Tiền hiền của hai xã Đức Hòa và Đức Phú. Sự nghiệp khẩn hoang của ông được ghi rõ trong văn bia và gia phả họ Trần Vạn Phước. Hậu thế cũng ghi nhớ Trần Văn Đạt là người góp công lớn. Ông đắp đập, khai kênh, xây dựng hệ thống dẫn nước tưới tiêu trong vùng. Các công trình như đào sông Thoa, kênh Đồng Kén, kênh Mương Chợ, kênh Bàu Đế – Phước Sơn, khai mương Bà Hệ, đắp các đập Phước Khánh, Bàu Tuần, Cây Ké, Bà Hùng… đều là thành quả của ông.
Cổng chào Thôn Phước Tây, cũng như các cổng tam quan và cổng vào các di tích, có vai trò quan trọng. Chúng không chỉ là lối vào mà còn là biểu tượng chào đón du khách. Cổng chào đánh dấu ranh giới, đồng thời giới thiệu về lịch sử và văn hóa của vùng. Đối với Cổng Chào Thôn Phước Tây, Đức Hoà, Mộ Đức, Quảng Ngãi, nó đại diện cho một khu vực giàu di sản, mời gọi mọi người khám phá.
Di tích Mộ và nhà thờ Tiền hiền Trần Văn Đạt đang được Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch Quảng Ngãi lập hồ sơ xếp hạng. Đây là di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh. Cho đến ngày nay, người Mộ Đức nói chung, người dân hai xã Đức Hòa, Đức Phú nói riêng luôn nhắc đến Trần Văn Đạt. Họ dành cho ông tấm lòng ngưỡng mộ, tôn kính. Ông là bậc tiền nhân đã dày công khai phá một vùng đất hoang vu thành miền quê trù phú, tạo dựng sinh cơ cho đời sau. Ông là một trong số những người con xứ Bắc đã có công khai hoang mở đất, góp phần dựng lên dải đất hình chữ S Việt Nam hôm nay. Thông tin này được tổng hợp Dựa trên dữ liệu từ Google Maps.
Ngày 16 tháng 2 âm lịch hằng năm là ngày giỗ Tiền hiền Trần Văn Đạt. Lễ giỗ được tổ chức tôn nghiêm, thành kính và long trọng. Mục đích là để nhắc nhở cháu con về ý thức cội nguồn tổ tiên, uống nước nhớ nguồn. Đồng thời, đây cũng là dịp để nhân dân địa phương tri ân bậc tiền hiền đã có công khai khẩn lập làng. hanoidep.vn mong rằng những thông tin này sẽ hữu ích cho du khách.
Cổng Chào Thôn Phước Tây, Đức Hoà, Mộ Đức, Quảng Ngãi là một phần không thể thiếu trong hành trình khám phá di sản Việt Nam. Nó không chỉ đánh dấu một địa điểm mà còn là cánh cửa mở ra câu chuyện về sự hình thành, phát triển của vùng đất. Nơi đây thấm đẫm công lao của Tiền hiền Trần Văn Đạt. Việc hiểu rõ về các di tích liên quan sẽ giúp mỗi người thêm trân trọng giá trị lịch sử, văn hóa mà thế hệ đi trước đã dày công vun đắp.
Ngày Cập Nhật: Tháng 10 5, 2025 by Ngô Hồng Thái
