492 Quán – Phong Khê, Bắc Ninh là một địa điểm quen thuộc, nằm trong bối cảnh rộng lớn của làng nghề tái chế giấy sôi động tại Bắc Ninh. Khu vực này đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế địa phương, song cũng đặt ra những thách thức đáng kể về môi trường, đặc biệt là liên quan đến sự hiện diện của các chất per- và polyfluoroalkyl (PFAS). Việc hiểu rõ về nồng độ và tác động của chất PFAS tại đây là cần thiết để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái. Bài viết này sẽ đi sâu phân tích tình hình ô nhiễm, nguồn gốc và những tác động môi trường tiềm ẩn.
Tình Hình Ô Nhiễm PFAS Trong Nước Thải Công Nghiệp
Chỉ đường tới Làng nghề tái chế giấy Phong Khê, Bắc Ninh
Các chất PFAS đã thu hút sự quan tâm lớn do tính chất khó phân hủy và ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe môi trường. Nghiên cứu đã phân tích 8 loại PFAS trong nước thải từ các làng nghề và môi trường công nghiệp tại Việt Nam. Kết quả cho thấy tỷ lệ thu hồi các PFAS dao động từ 87 đến 112%, với giới hạn định lượng tối thiểu (MQL) từ 0.19 ng/L đến 0.49 ng/L.
Nồng Độ PFAS Tại Các Nhà Máy Mạ Kim Loại và Dệt Nhuộm
Các mẫu nước thải đã qua xử lý từ tám nhà máy mạ kim loại và tám nhà máy dệt nhuộm được thu thập để phân tích PFAS. Nồng độ PFOS trong nước thải từ các nhà máy mạ kim loại có công đoạn mạ trang trí dao động từ 0.73 đến 18.91 ng/L. Điều này phản ánh việc sử dụng PFOS làm chất phụ gia trong quá trình mạ.
Tại các nhà máy dệt nhuộm, PFOA và/hoặc PFHxA được tìm thấy trong tất cả các mẫu nước thải đầu ra. Nồng độ PFOA dao động từ 0.37 đến 15.96 ng/L, trong khi PFHxA từ 1.07 đến 43.58 ng/L. Mặc dù các hợp chất C8 PFAS như PFOA đã bị hạn chế hoặc cấm sử dụng ở nhiều nơi, dữ liệu phân tích vẫn cho thấy sự hiện diện của chúng, bên cạnh các hợp chất C6 PFAS thay thế.
PFAS Trong Nước Mặt Các Làng Nghề, Bao Gồm Phong Khê
Sáu mươi mẫu nước mặt được thu thập từ các kênh mương nhận nước thải chưa qua xử lý từ bốn làng nghề, bao gồm làng dệt nhuộm, làng tái chế giấy (như Phong Khê, Bắc Ninh) và làng tái chế nhựa. Kết quả phân tích cho thấy tất cả các chất PFAS đều được phát hiện trong nước mặt với tần suất cao. PFOA, PFHxA và PFOS là ba hợp chất chiếm ưu thế nhất.
Nồng Độ PFAS Tổng Cộng Tại Các Làng Nghề
Tổng nồng độ của tám chất PFAS mục tiêu trong các mẫu nước mặt làng nghề dao động từ 0.83 đến 58.2 ng/L, với giá trị trung vị là 12.4 ng/L. Các hợp chất perfluoroalkyl carboxylic acids (PFCAs) chiếm ưu thế hơn so với perfluoroalkyl sulfonic acids (PFSAs) về nồng độ và tần suất. Nồng độ PFAS tại đây cao hơn đáng kể so với khu vực đối chứng, chứng tỏ các làng nghề là nguồn gây ô nhiễm tiềm tàng.
Biểu đồ tổng nồng độ PFAS trong nước tại các làng nghề, bao gồm Phong Khê, Bắc Ninh
So Sánh Nồng Độ PFAS Tại Phong Khê Với Các Khu Vực Khác
Mức độ ô nhiễm PFAS trong nước mặt tại làng tái chế giấy Phong Khê là cao nhất, tiếp theo là làng dệt nhuộm Hội Quan, làng tái chế nhựa Như Quỳnh và thấp nhất là làng dệt Hà Tây. Nồng độ PFOS và PFOA trong nước mặt từ các khu vực làng nghề sản xuất quy mô lớn cao hơn hai đến năm lần so với nước mặt đô thị và cao hơn năm đến mười lần so với các con sông lớn chảy qua nhiều thành phố hay khu vực nông thôn. Điều này tương tự với nồng độ tìm thấy ở Thái Lan, Malaysia và Hàn Quốc, nhưng thấp hơn ở Nhật Bản, Singapore và Trung Quốc. Thông tin chi tiết về các điểm đến khác và những ảnh hưởng môi trường tương tự có thể tìm thấy trên hanoidep.vn.
Đánh Giá Rủi Ro Môi Trường Của PFAS
Rủi ro môi trường của PFAS được đánh giá dựa trên chỉ số rủi ro (RQ). Các hợp chất PFHxA, PFNA và PFHxS có RQ < 0.01 trong tất cả các mẫu nước mặt, cho thấy rủi ro môi trường cực kỳ thấp. RQ của PFOA, PFDA và PFOS dao động từ < 0.01 đến < 0.1, nghĩa là mức độ rủi ro từ cực kỳ thấp đến thấp.
Những Chất Gây Rủi Ro Cao Hơn
Đặc biệt, hai hợp chất PFCAs có chuỗi aliphatic dài là PFUdA và PFDoA cho thấy độc tính cao hơn các hợp chất chuỗi ngắn tại một số vị trí trong các làng nghề dệt nhuộm. RQ nước của chúng thể hiện rủi ro tức thì hoặc thậm chí cao. Nồng độ trung bình của PFOS (1.60 ng/L) tại các làng nghề cao hơn tiêu chuẩn chất lượng môi trường trung bình hàng năm (AA-EQS; 0.65 ng/L) cho nước mặt nội địa của Liên minh Châu Âu. Điều này khẳng định rằng nước thải từ một số làng nghề là nguồn phát tán PFOS vào môi trường, đòi hỏi phải có sự kiểm soát và quản lý chặt chẽ.
Các hoạt động sản xuất tại các làng nghề như dệt nhuộm, tái chế nhựa và tái chế giấy, đặc biệt tại khu vực Phong Khê, Bắc Ninh, là những nguồn phát thải PFAS đáng kể vào môi trường thủy sinh. Mặc dù bài viết không cung cấp chi tiết về 492 Quán, việc nhận thức về chất lượng môi trường xung quanh là yếu tố quan trọng đối với mọi hoạt động kinh doanh và sinh hoạt tại địa phương. Cần có các biện pháp kiểm soát và quản lý hiệu quả để giảm thiểu ô nhiễm PFAS.
Ngày Cập Nhật: Tháng 10 9, 2025 by Ngô Hồng Thái
