Chợ Bình Định, An Nhơn, Bình Định không chỉ là một trung tâm giao thương sầm uất mà còn là chứng nhân của nhiều sự kiện lịch sử bi tráng, đặc biệt gắn liền với phong trào Cần Vương. Nằm ở vị trí chiến lược, khu chợ này mang trong mình những câu chuyện về sự kiên cường của người dân địa phương qua các thời kỳ. Bài viết này sẽ đi sâu khám phá lịch sử, ý nghĩa văn hóa và những giá trị độc đáo của Chợ Bình Định, An Nhơn, Bình Định, một điểm đến không thể bỏ qua tại vùng đất võ. Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về quá khứ của Chợ Gò Chàm xưa, phong trào Cần Vương oai hùng, và vai trò của chợ như một tâm điểm giao thương và di sản văn hóa quan trọng tại thị xã An Nhơn.
Chợ Bình Định: Hành Trình Từ Gò Chàm Xưa Đến Tâm Điểm Giao Thương Hiện Đại
Chỉ đường tới Chợ Bình Định, đường Quang Trung, phường Bình Định, thị xã An Nhơn, Bình Định
Địa điểm chợ Gò Chàm xưa thuộc tổng An Ngãi, huyện Tuy Viễn. Ngày nay, khu vực này nằm tại phường Nhơn Hưng, thị xã An Nhơn. Vị trí ban đầu của chợ là một khu gò đất rộng khoảng 2 ha. Phía Bắc chợ giáp sông Gò Chàm. Phía Tây tiếp giáp quốc lộ quan trọng.
Theo nhà nghiên cứu Kiều Lam, tên gọi chính xác phải là chợ Cầu Chàm. Trụ băng đặt ngay trước chợ cũ khắc rõ ba chữ “Lam Kiều Thị”. Giấy tờ sổ bộ khu vực này ghi là “Lam Kiều xứ”. Tên “Lam Kiều” cũng được chép trong mục thống kê chợ của huyện An Nhơn trong Đại Nam nhất thống chí.
Vào khoảng năm 1940, chợ Gò Chàm dời về phía Đông thành Bình Định. Tên gọi mới của chợ là Chợ Bình Định. Tuy nhiên, người dân vẫn quen gọi là chợ Gò Chàm. Chợ họp mỗi tháng sáu phiên. Các phiên chợ diễn ra vào các ngày mùng 3, mùng 8, 13, 18, 23, 28 âm lịch. Vào các phiên giáp Tết, chợ họp cả ngày lẫn đêm. Đây từng là một trong những chợ lớn nhất của miền Trung thời bấy giờ.
Nét Văn Hóa Chợ Phiên Độc Đáo
Chợ Bình Định không chỉ là nơi mua bán hàng hóa. Nó còn là không gian văn hóa cộng đồng. Các phiên chợ vẫn giữ nhịp điệu truyền thống. Đây là nơi trao đổi nông sản địa phương. Người dân tìm thấy thực phẩm tươi sống, hàng tiêu dùng. Đặc biệt, du khách có thể khám phá ẩm thực đặc trưng.
Chợ là cầu nối giữa các vùng lân cận. Nó giúp quảng bá sản phẩm thủ công truyền thống. Du khách đến đây sẽ cảm nhận được sự nhộn nhịp. Họ có thể trải nghiệm không khí chợ quê chân chất. Đây là điểm nhấn của du lịch văn hóa.
Hướng Dẫn Di Chuyển Đến Chợ Bình Định, An Nhơn
Chợ Bình Định hiện tại nằm ở phường Bình Định, thị xã An Nhơn. Đường Quang Trung là trục chính dẫn vào chợ. Dựa trên dữ liệu từ Google Maps, chợ dễ dàng tiếp cận.
- Từ trung tâm thị xã An Nhơn:
- Đi bộ: Khoảng 15-20 phút, tùy điểm xuất phát.
- Xe máy/ô tô: Khoảng 5 phút di chuyển. Đường đi thuận tiện.
- Xe buýt: Có các tuyến xe buýt đi qua đường Quang Trung. Thời gian chờ xe buýt có thể khoảng 10-20 phút.
- Từ thành phố Quy Nhơn:
- Ô tô/xe khách: Khoảng 30-40 phút di chuyển. Có nhiều chuyến xe khách từ Quy Nhơn đi An Nhơn.
- Xe buýt: Có các tuyến xe buýt liên tỉnh nối Quy Nhơn với An Nhơn. Hành trình khoảng 45-60 phút.
Lưu ý khi di chuyển:
- Giao thông: Đường Quang Trung có thể đông đúc vào giờ cao điểm. Đặc biệt là vào các buổi sáng và chiều.
- Đỗ xe: Chợ có khu vực đỗ xe máy và ô tô. Phí gửi xe thường được áp dụng. Mức phí này khá hợp lý.
- Thời gian: Nên sắp xếp thời gian đi chợ hợp lý. Tránh những lúc đông người để có trải nghiệm tốt nhất. Các phiên chợ lớn thường đông hơn.
Chợ Bình Định: Dấu Ấn Lịch Sử và Biểu Tượng Kiên Cường
Năm 1885, phong trào Cần Vương bùng nổ mạnh mẽ. Nhân dân Bình Định cùng các tỉnh Trung Kỳ hưởng ứng sôi nổi. Họ trở thành lực lượng nòng cốt. Lực lượng này quyết định cục diện chiến sự Nam – Trung Bộ. Bình Định là một trong những cái nôi của phong trào.
Đến năm 1887, thực dân Pháp và chính quyền tay sai đàn áp. Những cuộc đàn áp diễn ra đẫm máu. Nhiều nghĩa sĩ đã hy sinh vì độc lập. Chợ Gò Chàm trở thành một pháp trường tang thương.
Mai Xuân Thưởng và Tiếng Thơ Bất Tử
Thực dân Pháp ghi nhận 27 người bị xử trảm tháng 6/1887. Trong số đó có nhiều thủ lĩnh Cần Vương quan trọng. Mai Xuân Thưởng là một trong những người hùng đó. Ông là nguyên soái của nghĩa quân. Chợ Gò Chàm chứng kiến cảnh xử chém ông và nhiều nghĩa sĩ. Đây là những người con ưu tú của Bình Định – Phú Yên.
Tại pháp trường, Mai Xuân Thưởng vẫn giữ khí phách hiên ngang. Đầu sắp rơi, ông vẫn đọc lên tiếng thơ bi tráng. Bài thơ “Chết nào có sợ chết như chơi” là lời khẳng định chí khí. Nó thể hiện tinh thần “thà chịu chết vinh hơn sống nhục”. Bài thơ này là di sản quý giá. Nó mãi là biểu tượng của lòng yêu nước. hanoidep.vn luôn trân trọng những câu chuyện lịch sử như thế này.
Mai nguyên soái và các đồng chí bị bắt giam ở thành Bình Định. Sau đó, họ bị giải ra pháp trường chợ Gò Chàm. Ông đọc những lời thơ hùng tráng:
Chết nào có sợ chết như chơi
Chết bởi vì dân chết bởi thời
Chết hiếu chi nài xương thịt nát
Chết trung bao quản cổ đầu rơi
Chết nhân tiếng để vang ngàn thuở
Chết nghĩa bia thơm rạng mấy đời
Thà chịu chết vinh hơn sống nhục
Chết nào có sợ chết như chơi
Những vần thơ đó vang vọng mãi đến muôn đời. Nó thể hiện tinh thần bất khuất của người Bình Định. Cái chết của Mai Xuân Thưởng không phải là sự kết thúc. Đó là nguồn cảm hứng cho các thế hệ sau. Ông đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng hậu thế.
Câu Chuyện Cảm Động về Cử Nhân Bùi Tuyển tại Chợ Bình Định
Chợ Gò Chàm còn là nơi gắn liền với câu chuyện về cử nhân Bùi Tuyển. Ông là Tán lý quân vụ nghĩa quân Cần Vương. Cụ Bùi Tuyển (1861-1914) quê ở làng Bả Canh. Làng này thuộc tổng An Ngãi, nay là phường Đập Đá. Ông đậu Á nguyên cử nhân khoa Nhâm Ngọ (1882). Kỳ thi diễn ra tại trường thi Bình Định. Nguyễn Khuyến, Tam nguyên Yên đỗ, là chánh chủ khảo.
Năm 1885, cụ Bùi Tuyển tham gia phong trào Cần Vương. Nguyên soái Mai Xuân Thưởng giao ông giữ chức Tán lý quân vụ. Ông hoạt động ở vùng An Nhơn. Trong một trận đánh, ông cùng Đốc binh Nguyễn Can chỉ huy nghĩa quân. Họ chặn quân Trần Bá Lộc tại An Ngãi rồi Cẩm Văn. Trận chiến thất bại, quân địch truy kích. Cụ Bùi Tuyển bị bắt. Ông bị giam ở thành Bình Định cùng 12 nghĩa quân. Sau đó, ông bị kết án tử hình. Ông chuẩn bị xử chém tại chợ Gò Chàm.
Bài Thơ Ứng Khẩu Cứu Mạng
Trần Bá Lộc ra lệnh trói tay, bịt mắt Bùi công. 12 nghĩa quân khác cũng bị trói vào cọc. Họ chờ đến giờ hành quyết. Trên hàng ghế giám sát có Trần Bá Lộc. Có cả Phạm Phú Lâm, dòng dõi khoa bảng Phạm Phú Thứ. Phạm Phú Lâm biết tiếng cụ Bùi Tuyển được vua Tự Đức khen ngợi. Ông đề nghị Trần Bá Lộc thử tài Bùi Tuyển. Đây là cơ hội để chiếu cố.
Trần Bá Lộc lệnh cởi trói cho Bùi công. Ông được đưa đến gặp các quan giám sát. Trần Bá Lộc nói, cụ từng được tiên đế khen ngợi. Nay tuy phạm tội, vẫn có thể châm chước. Ông ra điều kiện: làm một bài thơ tám câu bảy chữ. Đầu mỗi câu phải có các chữ: Bình Định Tuy Viễn An Ngãi Bả Canh. Đây là những địa danh quê hương của cụ. Thời gian chỉ trong lúc ông hút hết điếu thuốc. Nếu không xong, án tử hình vẫn giữ nguyên.
Trần Bá Lộc vừa hút điếu thuốc. Điếu thuốc mới cháy hơn một nửa. Cụ cử Bùi Tuyển đã hoàn thành bài thơ ứng khẩu. Đó là một bài thơ xuất sắc:
Bình tích tao phùng cái hữu duyên
Định tùng gia ngẫu nhận chơn thuyên
Tuy tuy hồ ẩn Tượng sơn ngoại
Viễn viễn hồng phi Ngưu chử biên
An lạc vị châu tam thuộc địa
Ngãi tâm do đới cửu trùng thiên
Bả khan đương thế anh hùng cuộc
Canh điếu tranh cao đài các tiên.
Bài thơ ra đời trong bối cảnh cực kỳ khắc nghiệt. Các quan giám sát đều thán phục. Nhờ lời nói của Phạm Phú Lâm, Trần Bá Lộc quyết định tha chết cho cụ Bùi Tuyển. Câu chuyện này là minh chứng hùng hồn. Nó cho thấy tài năng và khí phách của kẻ sĩ.
Phân Tích Ý Nghĩa Bài Thơ “Cứu Mạng”
Bài thơ của Bùi Tuyển không chỉ cứu sống ông. Nó còn là một tác phẩm văn học giá trị. Mỗi câu thơ khéo léo lồng ghép địa danh. Đồng thời, nó gửi gắm nỗi lòng người sĩ phu.
- “Bình tích tao phùng cái hữu duyên” (Bình xưa gặp gỡ thật có duyên): Khởi đầu bằng “Bình” (trong Bình Định). Thể hiện sự tri ân quá khứ, những cuộc gặp gỡ định mệnh.
- “Định tùng gia ngẫu nhận chơn thuyên” (Định từ nay ngẫu nhiên nhận lời truyền dạy): “Định” (trong Bình Định). Ngụ ý chấp nhận số phận, nhưng với tinh thần cao thượng.
- “Tuy tuy hồ ẩn Tượng sơn ngoại” (Tuy tuy là ẩn ngoài núi Tượng): “Tuy” (trong Tuy Viễn). Diễn tả sự ẩn mình, tránh xa thế sự.
- “Viễn viễn hồng phi Ngưu chử biên” (Viễn viễn chim hồng bay bên bến Ngưu): “Viễn” (trong Tuy Viễn). Hình ảnh chim hồng bay xa, biểu trưng cho chí lớn nhưng đang bị kìm hãm.
- “An lạc vị châu tam thuộc địa” (An vui ở châu ba vùng thuộc địa): “An” (trong An Ngãi). Thể hiện sự an ủi trong hoàn cảnh mất nước.
- “Ngãi tâm do đới cửu trùng thiên” (Ngãi tâm còn mang chín tầng trời): “Ngãi” (trong An Ngãi). Lòng yêu nước, nỗi lo cho dân tộc vẫn vẹn nguyên.
- “Bả khan đương thế anh hùng cuộc” (Xem những cuộc tranh hùng của anh hùng đương thời): “Bả” (trong Bả Canh). Nỗi trăn trở về thời cuộc và những người anh hùng.
- “Canh điếu tranh cao đài các tiên” (Giương buồm câu cá tranh với đài các tiên): “Canh” (trong Bả Canh). Một ước nguyện sống ẩn dật, thoát ly trần tục, nhưng vẫn giữ khí tiết.
Bài thơ là sự kết hợp giữa tài năng ứng đối và lòng yêu nước. Nó cho thấy sự tinh tế trong việc sử dụng ngôn ngữ. Đây là một điểm sáng trong lịch sử văn học Việt Nam.
Bình Định, An Nhơn: Bảo Tồn Di Tích Chợ Gò Chàm và Phát Huy Giá Trị
Địa danh chợ Gò Chàm đã đi vào trang sử vẻ vang. Nó gắn liền với cuộc đấu tranh chống ngoại xâm. Chợ là biểu tượng của tinh thần yêu nước. Ban quản lý di tích tỉnh Bình Định đang phối hợp với các cơ quan. Phòng VH-TT thị xã An Nhơn, UBND phường Nhơn Hưng đang xây dựng hồ sơ di tích. Hồ sơ này dành cho chợ Gò Chàm. Đây là nơi xử chém nghĩa quân Cần Vương năm 1887.
Việc công nhận và bảo tồn di tích này rất quan trọng. Nó sẽ trở thành một điểm tham quan lịch sử ý nghĩa. Du khách, đặc biệt là thế hệ trẻ, có thể đến đây. Họ sẽ được giáo dục về truyền thống yêu nước. Lịch sử hào hùng của dân tộc được kể lại. Chợ Gò Chàm không chỉ là một địa điểm. Nó là minh chứng sống động cho tinh thần kiên cường. Tinh thần đó đã làm nên bản sắc của người Bình Định.
Ngoài ra, thị xã An Nhơn còn nổi tiếng với nhiều đặc sản. Đó là nem Chợ Huyện, bánh hỏi lòng heo. Những món ăn này thu hút du khách. Việc bảo tồn Chợ Bình Định và các di tích khác. Điều này góp phần phát triển du lịch bền vững. Nó cũng giữ gìn bản sắc văn hóa địa phương.
Chợ Bình Định, An Nhơn, Bình Định là một minh chứng sống động cho lịch sử và văn hóa. Từ một trung tâm giao thương sầm uất, nó trở thành pháp trường bi tráng. Nơi đây đã khắc ghi những câu chuyện về lòng yêu nước, ý chí kiên cường của các nghĩa sĩ Cần Vương. Ngày nay, chợ vẫn tiếp tục vai trò là điểm giao thoa kinh tế và văn hóa. Đồng thời, nó là di tích lịch sử quý giá. Việc bảo tồn và phát huy giá trị của Chợ Bình Định sẽ góp phần giáo dục thế hệ mai sau. Nó cũng quảng bá vẻ đẹp và chiều sâu lịch sử của vùng đất An Nhơn đến du khách gần xa.
Ngày Cập Nhật: Tháng 11 9, 2025 by Ngô Hồng Thái
