Làng Rô, Cà Dy, Nam Giang, Quảng Nam là một vùng đất giàu bản sắc với hơn 90% dân số là người Cơ Tu, gìn giữ nhiều văn hóa Cơ Tu truyền thống độc đáo. Tuy nhiên, một thực tế đáng buồn là toàn xã Cà Dy, bao gồm cả làng Rô, hiện vẫn vắng bóng gươl làng – trái tim của mọi sinh hoạt cộng đồng. Sự thiếu hụt này không chỉ ảnh hưởng đến đời sống văn hóa mà còn tạo ra nhiều khó khăn phát triển cho địa phương. Bài viết này sẽ đi sâu vào thực trạng, nguyên nhân và tầm quan trọng của việc phục dựng gươl làng, một biểu tượng của bản sắc truyền thống Cơ Tu.
Cà Dy: Trái Tim Văn Hóa Cơ Tu Vắng Bóng Gươl Làng
Chỉ đường tới Làng Rô, Cà Dy, Nam Giang, Quảng Nam
Xã Cà Dy thuộc huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam, có tám thôn với khoảng 700 hộ dân và hơn 3.200 nhân khẩu. Đại đa số là đồng bào Cơ Tu bản địa, sinh sống lâu đời trên vùng đất này. Nền văn hóa phong phú của họ gắn liền với những phong tục, tập quán cổ truyền.
Theo tập tục truyền thống, gươl làng giữ vai trò trung tâm trong đời sống tinh thần của người Cơ Tu. Đây là nơi hội họp, tổ chức mọi hoạt động lễ nghi, từ các sự kiện lớn đến những sinh hoạt hàng ngày. Gươl không chỉ là không gian vật chất mà còn là niềm tự hào, biểu tượng cho quy mô và sự đoàn kết của cả cộng đồng làng.
Tuy nhiên, thực trạng đáng báo động ở Cà Dy là chưa có một gươl làng nào hiện hữu. Điều này tạo nên nỗi trăn trở lớn cho cả đồng bào lẫn chính quyền địa phương. Thiếu gươl làng đồng nghĩa với việc mất đi một “căn bếp” chính, một không gian linh thiêng để duy trì và phát huy văn hóa truyền thống.
Làng Rô – Điểm Nhấn Lịch Sử Và Nỗi Buồn Gươl Cũ
Làng Rô mang trong mình giá trị lịch sử quan trọng đối với huyện Nam Giang, từng là nơi hoạt động của nhiều nhà cách mạng. Trước đây, làng Rô được xem là hình mẫu trong việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa Cơ Tu. Nhiều tập tục, lễ hội truyền thống được duy trì hàng năm, thu hút sự chú ý.
Gươl cũ của làng Rô được xây dựng vào năm 2002. Sau nhiều năm sử dụng, đến năm 2010, công trình bị mục nát nghiêm trọng. Dân làng buộc phải dỡ bỏ để đảm bảo an toàn cho cộng đồng. Từ đó đến nay, gươl truyền thống của làng Rô vẫn chưa được phục dựng lại.
Thiếu gươl, người dân làng Rô phải tổ chức các hoạt động trong nhà văn hóa thôn hoặc tại khoảnh đất trống cạnh nền gươl cũ. Già làng Rô, ông Đinh Văn Choó, bày tỏ sự tiếc nuối về việc gươl không còn. Ông chia sẻ gươl cũ mục nát hoàn toàn và việc xây lại gặp nhiều khó khăn.
Trên phần đất từng là gươl cũ, giờ đây chỉ còn trơ trọi chiếc cột đâm trâu và đống gỗ đổ nát. Mặc dù đời sống đã có phần cải thiện, đường sá và nhà cửa khang trang hơn, nhưng sự vắng bóng của gươl làng vẫn là nỗi buồn sâu sắc. Đây là một khoảng trống lớn trong đời sống tinh thần của bà con.
Hình ảnh Gươl làng cũ tại Làng Rô, Cà Dy, Nam Giang, Quảng Nam đã mục nát, minh chứng cho sự thiếu thốn không gian văn hóa cộng đồng.
Thực Trạng Chung Tại Các Thôn Khác Của Cà Dy
Tình trạng thiếu gươl làng không chỉ riêng Làng Rô. Bảy thôn còn lại của xã Cà Dy cũng đối mặt với vấn đề tương tự. Ông Bhnướch Phước, Chủ tịch UBND xã Cà Dy, xác nhận tình trạng này đã kéo dài nhiều năm. Mọi sinh hoạt hội họp buộc phải tổ chức trong nhà văn hóa thôn.
Việc này ảnh hưởng đáng kể đến đời sống văn hóa của đồng bào Cơ Tu bản địa. Nhiều lễ hội quan trọng mất đi không gian truyền thống để tổ chức trọn vẹn. Người dân đã nhiều lần kiến nghị hỗ trợ kinh phí phục dựng gươl, nhưng vấn đề này vượt quá khả năng của xã.
Địa phương đã đề xuất lên cấp trên và hiện vẫn đang chờ đợi kinh phí. Năm 2014, ba thôn Pà Căng, Pà Dồn và Pà Lanh đã tổ chức lễ hội đâm trâu truyền thống. Tuy nhiên, do thiếu gươl, họ phải dựng cột x’nur (cột đâm trâu) tạm trong sân nhà văn hóa thôn.
Niềm vui của lễ hội vì thế mà chưa thể trọn vẹn như truyền thống. Ông Ka Phu Xâm, người dân thôn Pà Dồn, tâm sự mong muốn gươl làng sớm được dựng lại. Điều này giúp các lễ hội diễn ra vui vẻ và đúng với tinh thần truyền thống Cơ Tu hơn.
Những Rào Cản Trong Việc Phục Dựng Gươl Làng
Thách thức về kinh phí và chính sách hỗ trợ
Chủ trương bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống là nhiệm vụ quan trọng theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII). Đối với huyện Nam Giang, việc giữ gìn gươl làng và các hoạt động cộng đồng truyền thống đã được triển khai tích cực. Tuy nhiên, nguồn kinh phí hỗ trợ phục dựng gươl là rào cản lớn.
Nam Giang là một huyện miền núi còn nhiều khó khăn, nên việc đối ứng kinh phí từ địa phương rất hạn chế. Ông Trần Dư, Trưởng phòng VH-TT huyện Nam Giang, chia sẻ rằng chính quyền đã nhiều lần phát động người dân khôi phục gươl. Tuy nhiên, đến nay chưa có thôn nào ở xã Cà Dy thực hiện được.
Khó khăn trong vận động người dân và nguồn lực
Điều kiện kinh tế và đời sống của người dân Cà Dy còn nhiều khó khăn, làm cho việc vận động xây dựng gươl không đơn giản. Tỷ lệ hộ đói nghèo toàn xã năm 2014 lên đến 76%. Con số này cho thấy khả năng đóng góp của nhân dân còn rất hạn chế.
Ông Bhnướch Phước cho biết, xã Cà Dy nằm trên trục đường Hồ Chí Minh, gần thị trấn Thạnh Mỹ. Sự giao thoa văn hóa mạnh mẽ đã tác động không nhỏ đến suy nghĩ và ý thức của đồng bào. So với các địa bàn khác, việc vận động đóng góp xây dựng gươl ở Cà Dy khó khăn hơn nhiều.
Ngoài ra, việc tìm kiếm cây gỗ và nguyên vật liệu trên địa bàn xã Cà Dy cũng gặp nhiều trở ngại. Điều này khác biệt so với nhiều vùng khác, nơi nguồn tài nguyên này còn dồi dào. Kinh phí để thực hiện một gươl làng theo đề nghị của các thôn là khá lớn, vượt quá khả năng tài chính hiện tại của địa phương.
Những hứa hẹn chưa thành hiện thực
Ông Đinh Văn Náo, Trưởng thôn Rô, thông tin rằng vào năm 2011, già làng đã họp thôn bàn về việc huy động sức dân dựng lại gươl. Khi mọi thứ chuẩn bị triển khai, người dân nhận được thông tin về một tổ chức sẽ hỗ trợ kinh phí xây dựng gươl mới. Tổ chức này thậm chí đã đến khảo sát và đo đạc vị trí thích hợp.
Công việc phục dựng gươl vì thế bị tạm dừng lại, chờ đợi sự hỗ trợ. Tuy nhiên, từ đó đến nay, vẫn chưa có động tĩnh gì từ phía tổ chức này. Ông Náo cho hay, nếu sau Tết mà đơn vị tài trợ không có thông báo gì, người dân sẽ tự huy động nguồn lực để dựng gươl mới. Đây là một minh chứng cho khát khao của cộng đồng.
Tầm Quan Trọng Của Việc Bảo Tồn Gươl Làng Đối Với Văn Hóa Cơ Tu
Gươl làng không chỉ là một công trình kiến trúc đơn thuần. Nó là biểu tượng sống động của bản sắc, niềm tự hào và sự gắn kết cộng đồng người Cơ Tu. Việc thiếu vắng gươl ảnh hưởng sâu sắc đến việc truyền giữ các giá trị văn hóa từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Trong bối cảnh hội nhập và phát triển, việc bảo tồn các di sản văn hóa truyền thống trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Gươl làng là nơi nuôi dưỡng tinh thần cộng đồng, nơi các nghi lễ thiêng liêng được thực hiện, và là cầu nối giữa quá khứ với hiện tại. Nỗ lực phục dựng gươl không chỉ là xây lại một ngôi nhà mà còn là giữ gìn một phần hồn cốt của hanoidep.vn vùng đất và con người nơi đây.
Việc khôi phục gươl làng đòi hỏi sự chung tay của cả cộng đồng, chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội. Hy vọng rằng, với sự quyết tâm của người dân và sự hỗ trợ kịp thời, những gươl làng truyền thống sẽ sớm được dựng lại. Chúng sẽ tiếp tục là nơi lưu giữ và phát huy những nét đẹp văn hóa độc đáo của đồng bào Cơ Tu ở Làng Rô, Cà Dy, Nam Giang, Quảng Nam.
Làng Rô, Cà Dy, Nam Giang, Quảng Nam vẫn đang chờ đợi ngày những gươl làng truyền thống được phục dựng. Đó không chỉ là sự trở lại của một không gian vật chất, mà còn là sự hồi sinh của trái tim văn hóa Cơ Tu, nơi giá trị bản sắc được duy trì và phát triển bền vững cho các thế hệ mai sau.
Ngày Cập Nhật: Tháng 10 26, 2025 by Ngô Hồng Thái
