Đình Làng Phạm Xá, Phạm Xá, Thanh Miện, Hải Dương là một di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh, nơi lưu giữ những giá trị tâm linh và kiến trúc cổ kính. Ngôi đình không chỉ là biểu tượng của lòng thành kính mà còn là chứng nhân cho bao thăng trầm của lịch sử dân tộc. Đến đây, du khách sẽ được tìm hiểu về di tích lịch sử linh thiêng, khám phá kiến trúc cổ độc đáo và chiêm ngưỡng những cổ vật giá trị được bảo tồn qua nhiều thế kỷ, đồng thời hiểu thêm về lễ hội truyền thống cùng văn hóa làng xã đặc sắc của vùng đất Hải Dương.
Tổng Quan Về Đình Làng Phạm Xá, Phạm Xá, Thanh Miện, Hải Dương
Đình Làng Phạm Xá tọa lạc tại trung tâm thôn Phạm Xá, xã Ngô Quyền, huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương. Ngôi đình được xây dựng trên một khu đất cao ráo, thoáng đãng, mang kiến trúc truyền thống quay mặt về hướng tây nam. Đây là địa điểm tâm linh quan trọng, gắn liền với đời sống văn hóa của cộng đồng địa phương.
Chỉ đường tới Đình Làng Phạm Xá, Phạm Xá, Thanh Miện, Hải DươngNăm 2015, Ủy ban nhân dân tỉnh Hải Dương đã chính thức công nhận Đình Phạm Xá là di tích lịch sử cấp tỉnh. Sự công nhận này khẳng định giá trị to lớn của ngôi đình trong việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa. Đình là nơi thờ cúng các vị thành hoàng, đồng thời là trung tâm sinh hoạt văn hóa cộng đồng.
Kiến trúc hiện tại của Đình Phạm Xá theo kiểu chữ nhị, tuy đã trải qua nhiều lần trùng tu nhưng vẫn giữ được nét cổ kính. Đặc biệt, tòa hậu cung vẫn bảo lưu được kiến trúc gỗ lim nguyên vẹn. Các chi tiết chạm khắc tinh xảo trên gỗ lim thể hiện trình độ nghệ thuật của các nghệ nhân xưa.
Giai Thoại Hào Hùng Về Năm Vị Thành Hoàng
Lịch sử của Đình Phạm Xá được kể lại qua thần tích đầy huyền bí và hào hùng. Căn cứ theo thần tích do Hàn lâm viện Đông các đại học sĩ Nguyễn Bính phụng soạn vào năm Hồng Phúc nguyên niên (1572). Sau đó, Lý trưởng xã Phạm Xá đã phụng sao lại vào ngày 1 tháng 11 năm Duy Tân thứ 2 (1908) tại di tích.
Thời Hùng Vương thứ 6, tại xã Dị Sử, phủ Thiên Trường, xứ Nam Định, có một gia đình họ Trần giàu có. Vợ chồng ông Trần muộn đường con cái. Họ đã thành tâm đi lễ cầu tự tại chùa Yên Tử. Khi trở về, ngang qua trang Phạm Xá, xứ Hải Dương, hai ông bà quyết định ở lại nơi đây sinh sống.
Sau đó, hai ông bà đã sinh được bốn người con trai khôi ngô. Bốn anh em được đặt tên lần lượt là Nghiêm, Trụ, Đức và Cao. Lớn lên, cả bốn anh em đều nổi tiếng khắp vùng. Họ đều tinh thông cả văn lẫn võ, có tài năng xuất chúng.
Thời gian này, thiên hạ chẳng may gặp đại hồng thủy, gây ra nạn đói và bệnh dịch khắp nơi. Bốn anh em họ Trần đã lập cung sở tại bến Phạm Xá. Từ đây, họ chỉ đạo nhân dân đắp đê ngăn chặn nước lũ. Hành động này đã bảo vệ an toàn tính mạng và tài sản cho muôn dân.
Cảm phục tài năng và lòng dũng cảm của bốn anh em, vua Hùng đã ban thưởng trọng hậu. Nhà vua còn mời họ ra làm quan trong triều đình. Tuy nhiên, bốn anh em đều từ chối vinh hoa phú quý. Họ nguyện xin được ở lại quê nhà, tiếp tục giúp đỡ dân làng.
Năm đó, trong trang Phạm Xá có gia đình họ Lê, húy là Tuyên Công. Ông Tuyên Công có một người con gái tên gọi Quý Hoa. Nàng Quý Hoa tuổi vừa 16, nổi tiếng xinh đẹp và nết na. Tuy nhiên, nàng lại không biết nói.
Nghe tiếng về nàng Quý Hoa, người anh cả trong số bốn anh em, Nghiêm công, động lòng trắc ẩn. Ông bèn cho mời Quý Hoa đến gặp mặt. Khi hai người gặp nhau, một điều kỳ diệu đã xảy ra. Nàng Quý Hoa bỗng nhiên nói được. Hai người sau đó kết duyên chồng vợ, sống hạnh phúc bên nhau.
Bấy giờ, giặc Ân do tướng Thạch Linh dẫn đầu đã tiến quân xâm lược nước ta. Nhà vua triệu tập bốn anh em ra nhập nghĩa quân của triều đình. Họ đã dũng cảm ra trận, chiến đấu anh dũng và chém đầu được tướng giặc, giải nguy cho đất nước.
Dẹp giặc xong, bốn anh em cùng đi thuyền trở về bến Phạm Xá. Tại đây, họ gặp lại Quý Hoa. Sau cuộc đoàn tụ ngắn ngủi, một sự kiện siêu phàm đã diễn ra. Cả năm người tự nhiên cùng hóa (mất), về cõi tiên.
Nhân dân trang Phạm Xá vô cùng thương tiếc. Họ đã làm sớ tâu lên triều đình. Nhà vua thương tiếc những người tài đã có công giúp nước, giúp dân. Nhà vua đã truy phong cho năm vị là thành hoàng.
Các sắc phong tôn vinh năm vị thần bao gồm: Thủ chính cư sĩ hiển ưng uy linh hộ quốc cứu dân pháp Nghiêm Đại vương; Ngọc phi hoàng bà hồ thanh phái quốc giang hà nam động đằng vân giá vũ Quý phụ Đại vương; Cao hoàng đô đại phượng trục trấn quốc chiêu khánh hùng uy phù quốc tế thế thượng Trụ Đại vương; Càn nam hách hách, trấn thủ nam phương, bảo quốc trấn Đức Đại vương và Cai gia uy linh, thần vũ đại lược hùng tài trí dũng Đại vương. Nhà vua truyền cho nhân dân nơi đây lập đền thờ cúng, tôn làm thành hoàng của làng.
Hành Trình Lịch Sử và Vai Trò Của Đình Phạm Xá Qua Các Thời Kỳ
Đình Làng Phạm Xá, Phạm Xá, Thanh Miện, Hải Dương không chỉ là nơi thờ phụng. Ngôi đình còn là chứng nhân cho nhiều sự kiện lịch sử quan trọng. Các cụ cao niên tại địa phương thường kể lại những câu chuyện về vai trò của đình trong từng giai đoạn.
Trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, di tích này được sử dụng làm lớp học. Nhiều thế hệ học sinh tiểu học đã được học chữ tại đây. Trong số đó có đồng chí Phạm Thế Duyệt, nguyên Ủy viên Thường vụ, Thường trực Bộ Chính trị. Ông cũng là nguyên Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, người con ưu tú của quê hương Ngô Quyền. Thầy giáo Trần Sĩ Tịnh, quê ở thôn Lương Đường, xã Thúc Kháng, huyện Bình Giang, là người đã dạy lớp nhì tại đình.
Từ năm 1950 đến 1951, giặc Pháp liên tục tiến hành càn quét. Chúng lôi kéo lực lượng phản động, lập tề để phá hoại kháng chiến tại huyện Thanh Miện. Trong thời kỳ đầy cam go này, xã Ngô Quyền đã đào hầm bí mật tại hậu cung đình. Hầm bí mật này dùng để bảo vệ cán bộ. Từ đó, họ tiếp tục chỉ đạo kháng chiến.
Năm 1952, thực hiện chủ trương “Tiêu thổ kháng chiến”, chính quyền địa phương đã quyết định giải hạ 5 gian đại bái và 2 gian trung đình. Việc này nhằm ngăn chặn quân Pháp chiếm đóng và sử dụng đình làm cứ điểm. Sau đó, đình cũ chỉ còn lại 3 gian hậu cung. Toàn bộ công trình được xây dựng bằng gỗ lim quý hiếm. Tường đình được xây bằng gạch chỉ kiên cố.
Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, địa phương tiếp tục tận dụng không gian đình. Hai bên đầu hồi hậu cung đình, hai dãy nhà đã được xây dựng. Chúng được dùng làm kho thóc và kho đạm. Các kho này phục vụ sản xuất và hậu cần cho cuộc kháng chiến.
Năm 1971, xã Ngô Quyền gặp phải trận ngập lụt nghiêm trọng. Nền hậu cung đình bị lún sụt nặng nề. Ngay sau sự cố đó, địa phương đã nhanh chóng huy động công đức từ nhân dân. Từ đó, ngôi đình đã được tu sửa lại kịp thời.
Bảo Tồn Kho Tàng Cổ Vật Quý Giá Tại Đình
Sau nhiều biến cố lịch sử, Đình Làng Phạm Xá, Phạm Xá, Thanh Miện, Hải Dương vẫn may mắn bảo tồn được một kho tàng cổ vật vô giá. Các hiện vật này góp phần quan trọng trong việc nghiên cứu lịch sử và văn hóa địa phương.
Hiện nay, trong đình còn lưu giữ 27 cổ vật quý hiếm. Những cổ vật này có chất liệu đa dạng, bao gồm gỗ, gốm và giấy. Chúng đều có niên đại từ thời Nguyễn, mang đậm dấu ấn văn hóa của triều đại phong kiến cuối cùng.
Trong số các cổ vật, có 1 bộ thần phả ghi chép chi tiết về lịch sử và công trạng của các vị thành hoàng. Ngoài ra, còn có 1 bộ ván in khắc gỗ chữ Hán. Bộ ván này ghi lại duệ hiệu của các thành hoàng, thể hiện sự trang trọng trong việc thờ cúng.
Đình còn lưu giữ 5 cỗ ngai thờ được chạm khắc tinh xảo. Những cỗ ngai này là nơi an vị của các vị thần. Chúng thể hiện sự tôn kính của người dân. Đặc biệt nhất là 8 đạo sắc phong quý giá do vua ban cho 5 vị thành hoàng của làng.
Ông Nguyễn Ngọc Thiện, Bí thư chi bộ kiêm trưởng thôn Phạm Xá, bày tỏ niềm tự hào lớn. Ông chia sẻ rằng địa phương rất vinh dự khi còn lưu giữ được nhiều cổ vật giá trị này. Đặc biệt là 8 đạo sắc phong, chúng đều được ban dưới các triều vua nhà Nguyễn.
Những sắc phong này được người dân nơi đây gìn giữ cẩn thận. Chúng được bảo quản nguyên vẹn qua bao năm tháng. Nét chữ Hán và triện vua ban vẫn còn sắc nét rõ ràng. Đây là những bằng chứng lịch sử vô cùng quý giá. Chúng góp phần khẳng định vị thế và uy tín của các vị thành hoàng.
Lễ Hội Truyền Thống và Ý Nghĩa Văn Hóa
Để tưởng nhớ công lao to lớn của các vị thần, dân làng Phạm Xá tổ chức lễ hội truyền thống hàng năm. Ngày lễ chính được ấn định vào 10.2 âm lịch. Đây là sự kiện quan trọng, thu hút đông đảo người dân địa phương và du khách.
Lễ hội là dịp để người dân địa phương thể hiện lòng tri ân sâu sắc. Họ tưởng nhớ công lao của các thế hệ cha ông đã có công giúp dân, giúp nước. Con em xa quê cũng thường trở về vào dịp này. Họ cùng tham gia lễ hội, thắp hương tưởng niệm.
Lễ hội truyền thống tại Đình Phạm Xá mang đậm giá trị văn hóa và tâm linh. Nó góp phần duy trì và phát huy bản sắc văn hóa làng xã. Các nghi thức truyền thống được tổ chức trang trọng. Không khí lễ hội luôn sôi động, thấm đượm tình cảm cộng đồng.
Đây cũng là cơ hội để thế hệ trẻ tìm hiểu về lịch sử. Họ được tiếp cận với những giá trị văn hóa truyền thống của quê hương. Lễ hội giúp gắn kết cộng đồng. Nó tạo nên một không gian văn hóa đặc trưng, giàu ý nghĩa. Sự kiện này khẳng định giá trị của di tích cấp tỉnh Đình Phạm Xá.
Hướng Dẫn Đến Đình Làng Phạm Xá
Để ghé thăm Đình Làng Phạm Xá, Phạm Xá, Thanh Miện, Hải Dương, du khách có thể lựa chọn nhiều phương tiện di chuyển. Dựa trên dữ liệu từ Google Maps, dưới đây là hướng dẫn chi tiết giúp bạn có chuyến đi thuận lợi.
Địa chỉ chính xác: Thôn Phạm Xá, xã Ngô Quyền, huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương.
Cách di chuyển:
- Bằng xe cá nhân (ô tô, xe máy):
- Từ Hà Nội: Bạn có thể đi theo đường Quốc lộ 5B (cao tốc Hà Nội – Hải Phòng). Sau đó, rẽ vào Quốc lộ 38B. Tiếp tục đi về hướng Thanh Miện. Quãng đường khoảng 70-80km, mất khoảng 1.5 – 2 giờ di chuyển.
- Từ Hải Dương (TP. Hải Dương): Đi theo Quốc lộ 38B về phía Thanh Miện. Quãng đường khoảng 25-30km, mất khoảng 45-60 phút.
- Lưu ý: Giao thông trên Quốc lộ 38B đôi khi có thể đông đúc. Đặc biệt là vào giờ cao điểm hoặc những dịp lễ hội. Bạn nên kiểm tra tình hình giao thông trước khi xuất phát. Phí đỗ xe có thể áp dụng tại các khu vực lân cận hoặc tự do tùy thời điểm.
- Bằng xe buýt:
- Hiện chưa có tuyến xe buýt trực tiếp đến thôn Phạm Xá. Bạn có thể đi các tuyến xe buýt đến trung tâm huyện Thanh Miện. Sau đó, thuê xe ôm hoặc taxi để đến đình.
- Từ bến xe Hải Dương, có các tuyến xe buýt đi Thanh Miện. Bạn có thể tham khảo lịch trình và điểm dừng chi tiết của
hanoidep.vn.
Gợi ý lịch trình tham quan:
Bạn có thể kết hợp chuyến đi Đình Làng Phạm Xá với việc khám phá các điểm du lịch khác trong khu vực Thanh Miện. Ví dụ như chùa Côn Sơn – Kiếp Bạc hay các làng nghề truyền thống. Điều này sẽ làm phong phú thêm trải nghiệm du lịch của bạn. Thời gian lý tưởng để ghé thăm đình là vào buổi sáng hoặc chiều mát. Đặc biệt, bạn nên đến vào dịp lễ hội để cảm nhận rõ nét không khí văn hóa đặc trưng.
Đình Làng Phạm Xá là một điểm đến không chỉ mang giá trị lịch sử mà còn là nơi lưu giữ những nét đẹp văn hóa truyền thống. Hy vọng những thông tin này sẽ giúp bạn có một chuyến đi thuận lợi và ý nghĩa.
Đình Làng Phạm Xá, Phạm Xá, Thanh Miện, Hải Dương là một biểu tượng vững chắc của lịch sử và văn hóa địa phương. Ngôi đình này không chỉ là nơi lưu giữ những giai thoại hào hùng về các vị thành hoàng. Nó còn chứa đựng kho tàng cổ vật quý giá và là trung tâm của các lễ hội truyền thống. Đến thăm đình, du khách sẽ được hòa mình vào không gian linh thiêng. Đồng thời, bạn sẽ tìm hiểu sâu sắc về di sản văn hóa của vùng đất Hải Dương. Đình Phạm Xá xứng đáng là một điểm đến không thể bỏ qua cho những ai yêu mến lịch sử và văn hóa Việt Nam.
Ngày Cập Nhật: Tháng 10 11, 2025 by Ngô Hồng Thái
