Phố Ngũ Xã, Ba Đình, Hà Nội là một trong những con phố mang đậm dấu ấn lịch sử và văn hóa, nằm yên bình bên bờ Hồ Trúc Bạch thơ mộng. Nơi đây không chỉ nổi tiếng với làng nghề đúc đồng truyền thống vang danh một thời mà còn hấp dẫn du khách bởi ẩm thực độc đáo và những di tích lịch sử lâu đời. Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn toàn diện về Phố Ngũ Xã, từ nguồn gốc, ý nghĩa đến những trải nghiệm thú vị mà con phố này mang lại cho du khách và người dân địa phương.
Phố Ngũ Xã, Ba Đình, Hà Nội: Lịch Sử và Vị Trí Địa Lý Độc Đáo
Chỉ đường tới Phố Ngũ Xã, Ba Đình, Hà Nội: Điểm Hẹn Lịch Sử và Nét Đẹp Đô Thị Cổ Xưa
Phố Ngũ Xã có chiều dài 258 mét và rộng 6 mét. Con phố này nối liền ngã tư Phó Đức Chính – Châu Long với khu bán đảo nằm bên bờ Hồ Trúc Bạch. Vị trí địa lý này tạo nên một không gian đặc trưng. Phố Ngũ Xã thuộc phường Trúc Bạch, quận Ba Đình, Hà Nội ngày nay.
Trước đây, dưới thời Pháp thuộc, phố Ngũ Xã được biết đến với tên gọi phố Trần Hưng Đạo. Sau Cách mạng tháng Tám, tên phố đã được đổi thành Ngũ Xã, theo tên của làng nghề truyền thống nổi tiếng. Sự thay đổi tên gọi này thể hiện sự trân trọng giá trị lịch sử. Nó cũng là một phần quan trọng trong việc gìn giữ bản sắc văn hóa của Thủ đô.
Khám Phá Làng Nghề Đúc Đồng Ngũ Xã Xưa
Tên gọi “Ngũ Xã” ban đầu ám chỉ cả một bán đảo rộng lớn. Bán đảo này có diện tích lên tới ba vạn mét vuông. Vào khoảng thế kỷ 17 – 18, cuối thời Lê, một nhóm thợ đúc đồng đã đến đây. Họ đến từ năm xã khác nhau: Đông Mai, Châu Mỹ, Long Thượng, Đào Viên (hay Thái Ti) và Điện Tiền. Các xã này thuộc huyện Siêu Loại xưa, nay là vùng Thuận Thành (Bắc Ninh) và Văn Lâm (Hưng Yên).
Những người thợ này đã mở các lò đúc đồng và lập nên một làng nghề. Làng được gọi là Ngũ Xã Tràng, có nghĩa là trường đúc của năm xã. Nghề đúc đồng tại Ngũ Xã vô cùng đa dạng. Họ sản xuất nhiều vật dụng thiết yếu như nồi, xanh, đèn, đỉnh, đồ thờ cúng và cả chuông. Sau này, triều đình còn giao phó cho họ đúc tiền.
Một trong những tác phẩm nổi bật của thợ đúc Ngũ Xã là tượng thánh Trấn Vũ. Bức tượng này đặt tại đền Quán Thánh, được đúc vào năm 1677. Điều này cho thấy tài năng và kỹ thuật đỉnh cao của những người thợ. Có tài liệu khác lại cho rằng “Ngũ Xã” là tên của năm xã thuộc tổng Đề Cầu: An Nhuệ, Kim Tháp, Lê Xá, Thư Đôi và Đề Cầu.
Đến cuối thế kỷ 18, nghề đúc đồng Ngũ Xã phát triển rực rỡ. Nguyễn Huy Lượng đã ca ngợi làng nghề này trong tác phẩm “Tụng Tây Hồ Phú” của mình. Ông viết: “Lửa đóm ghen Năm Xã gây lò.” Câu thơ miêu tả hình ảnh những lò đúc đồng đỏ lửa suốt đêm. Điều này khiến lũ đom đóm phải ganh tỵ vì mất đi độc quyền soi sáng. Đây là minh chứng cho sự thịnh vượng của làng nghề.
Giữa thế kỷ 19, Ngũ Xã Tràng hợp nhất với Tứ Chính Tràng. Từ đó hình thành thôn Lạc Chính. Thôn Lạc Chính là một trong mười hai thôn của tổng Yên Thành, huyện Vĩnh Thuận cũ. Đền Lạc Chính ngày nay nằm ở số 5 phố Châu Long.
Hành Trình Khám Phá Kiến Trúc và Di Tích Lịch Sử Tại Phố Ngũ Xã
Trên bán đảo Ngũ Xã ngày nay có tổng cộng sáu con phố. Ba phố chạy dọc bao gồm Nam Tràng, Nguyễn Khắc Hiếu và Lạc Chính. Ba phố cắt ngang là Mạc Đĩnh Chi, Ngũ Xã và Trần Tế Xương. Trong số đó, phố Ngũ Xã là con phố dài nhất. Nơi đây vẫn còn lưu giữ hai di tích đáng chú ý: đền Ngũ Xã và chùa Ngũ Xã.
Chùa Thần Quang (Chùa Ngũ Xã): Nét Chạm Khắc Thời Gian
Ngôi chùa Ngũ Xã mang tên chữ Hán là Thần Quang tự hoặc Phúc Long tự. Chùa được xây dựng từ thế kỷ 18. Đây là một di tích lịch sử quan trọng. Vì là chùa của một làng nghề đúc đồng, chùa có nét đặc trưng riêng. Bên cạnh việc thờ Phật, chùa còn thờ Nguyễn Minh Không. Ông được tôn vinh là tổ nghề đúc đồng.
Cái tên Thần Quang tự cũng được lấy lại từ ngôi chùa chính thờ Nguyễn Minh Không ở tỉnh Thái Bình. Ngôi chùa đó nay thường được gọi là chùa Keo. Điều này thể hiện sự kết nối văn hóa sâu sắc. Chùa Ngũ Xã là nơi giao thoa giữa tín ngưỡng Phật giáo và tín ngưỡng thờ tổ nghề truyền thống.
Trong chùa còn lưu giữ một pho tượng Di Đà bằng đồng. Pho tượng này được đúc vào năm 1952. Đây là một trong những pho tượng Phật lớn nhất tại Việt Nam. Riêng tượng cao tới 3,95 mét. Khoảng cách giữa hai gối là 3,60 mét. Chu vi của tượng đạt 11,6 mét và nặng đến 10 tấn. Tòa sen nâng đỡ tượng có 96 cánh, sử dụng đến 16 tạ đồng để đúc. Đây là một kiệt tác nghệ thuật.
Pho tượng Di Đà không chỉ thể hiện kỹ thuật đúc đồng tinh xảo. Nó còn là biểu tượng của lòng thành kính và sự tài hoa của người dân Ngũ Xã. Di tích này đã được xếp hạng kiến trúc nghệ thuật vào năm 1993. Điều này khẳng định giá trị lịch sử và văn hóa của chùa Thần Quang.
Đền Ngũ Xã: Nơi Gìn Giữ Tín Ngưỡng Cổ Xưa
Đền Ngũ Xã là một di tích khác trên con phố này. Ngôi đền này không rõ chính xác được xây dựng vào năm nào. Đền thờ chư vị Đại vương, những vị thần linh có công với đất nước. Đền Ngũ Xã đóng vai trò quan trọng trong đời sống tâm linh của cộng đồng dân cư.
Đền là nơi người dân thể hiện lòng biết ơn. Họ cầu nguyện cho cuộc sống bình an và thịnh vượng. Nơi đây cũng là địa điểm diễn ra các nghi lễ truyền thống. Những nghi lễ này góp phần duy trì và phát huy bản sắc văn hóa của khu vực. Đền Ngũ Xã cùng với chùa Thần Quang tạo nên một quần thể di tích phong phú. Nó phản ánh bề dày lịch sử và đời sống tín ngưỡng của người dân địa phương.
Phố Ngũ Xã Ngày Nay: Nhịp Sống Bên Hồ Trúc Bạch
Phố Ngũ Xã ngày nay là sự pha trộn hài hòa giữa nét cổ kính và hơi thở hiện đại. Con phố vẫn giữ được vẻ yên bình đặc trưng của Hà Nội. Tuy nhiên, nó cũng sôi động với các hoạt động thương mại và du lịch. Du khách có thể cảm nhận rõ rệt điều này khi dạo bước trên phố.
Khu vực bán đảo Ngũ Xã được bao quanh bởi Hồ Trúc Bạch. Điều này tạo nên không gian thoáng đãng và mát mẻ. Đây là địa điểm lý tưởng để tản bộ, ngắm cảnh hồ. Nhiều người chọn nơi này để tận hưởng không khí trong lành. Các hàng cây xanh mát dọc đường góp phần tạo nên vẻ đẹp của con phố.
Văn hóa ẩm thực tại Phố Ngũ Xã vô cùng phong phú và nổi tiếng. Đặc biệt, món phở cuốn Ngũ Xã đã trở thành thương hiệu. Đây là món ăn được nhiều thực khách yêu thích. Bánh phở mỏng, nhân thịt bò xào thơm lừng, rau sống tươi ngon. Tất cả được chấm với nước mắm chua ngọt đặc trưng. Phở chiên phồng cũng là một món không thể bỏ qua. Món ăn này với lớp bánh phở giòn tan bên ngoài. Lòng trong mềm mại cùng nước sốt đậm đà hấp dẫn.
Ngoài ra, Phố Ngũ Xã còn có nhiều quán cà phê nhỏ xinh. Những quán này mang phong cách độc đáo. Đây là nơi lý tưởng để thưởng thức đồ uống. Bạn có thể ngắm nhìn khung cảnh yên bình của Hồ Trúc Bạch. Các cửa hàng nhỏ bán đồ lưu niệm và đặc sản địa phương cũng góp phần làm tăng sự hấp dẫn của con phố.
Hướng Dẫn Di Chuyển Đến Phố Ngũ Xã, Ba Đình, Hà Nội
Phố Ngũ Xã nằm ở vị trí trung tâm, gần nhiều điểm du lịch nổi tiếng. Việc di chuyển đến đây khá thuận tiện. Dựa trên dữ liệu từ Google Maps, bạn có thể lựa chọn nhiều phương tiện.
Đi bằng Xe Buýt: Các Tuyến và Trạm Dừng Gần Nhất
Xe buýt là phương tiện công cộng phổ biến và tiết kiệm để đến Phố Ngũ Xã. Một số tuyến xe buýt đi qua hoặc có trạm dừng gần đó bao gồm:
- Tuyến 50: Có điểm dừng gần khu vực Châu Long, cách Phố Ngũ Xã khoảng 5-7 phút đi bộ.
- Tuyến E05 (tuyến điện): Đi qua đường Thanh Niên hoặc Quán Thánh, thuận tiện để đi bộ vào Ngũ Xã.
- Các tuyến 14, 22, 33: Có thể dừng ở các trạm gần phố Quán Thánh hoặc Phó Đức Chính. Từ đó đi bộ khoảng 10-15 phút là đến nơi.
Thời gian di chuyển bằng xe buýt từ trung tâm thành phố thường mất khoảng 20-30 phút tùy thuộc vào lưu lượng giao thông.
Di Chuyển bằng Ô Tô/Xe Máy: Lộ Trình và Lưu Ý Đỗ Xe
Nếu di chuyển bằng ô tô hoặc xe máy, bạn có thể dễ dàng đến Phố Ngũ Xã từ các khu vực trung tâm.
- Từ Hồ Gươm: Đi theo đường Tràng Thi, Quán Sứ, sau đó rẽ vào Phan Đình Phùng và đi thẳng đến phố Châu Long hoặc Nguyễn Trường Tộ. Từ đó rẽ vào Ngũ Xã.
- Từ khu vực Hồ Tây: Đi qua đường Thanh Niên, sau đó rẽ vào Phó Đức Chính hoặc Nguyễn Khắc Hiếu để vào bán đảo Ngũ Xã.
Lưu ý rằng các tuyến đường vào khu vực Ngũ Xã có thể khá đông đúc vào giờ cao điểm. Thời gian di chuyển ước tính khoảng 15-25 phút từ trung tâm.
Về đỗ xe, khu vực Phố Ngũ Xã có một số điểm trông giữ xe máy và ô tô. Chúng thường nằm ở các đường lân cận như Nguyễn Khắc Hiếu, Mạc Đĩnh Chi hoặc ven Hồ Trúc Bạch. Các điểm đỗ xe này thường có phí. Bạn nên hỏi rõ giá trước khi gửi xe.
Đi Bộ/Xe Đạp: Khám Phá Trọn Vẹn Nét Đẹp Phố Phường
Đi bộ hoặc đi xe đạp là cách tuyệt vời để khám phá trọn vẹn vẻ đẹp của Phố Ngũ Xã. Bạn sẽ có cơ hội chiêm ngưỡng kiến trúc cổ kính. Đồng thời, bạn có thể tận hưởng không khí trong lành ven hồ.
- Tuyến đường đi bộ: Bạn có thể bắt đầu từ đường Thanh Niên, đi bộ vòng quanh Hồ Trúc Bạch. Sau đó, rẽ vào các con phố nhỏ của bán đảo Ngũ Xã.
- Lợi ích: Phương tiện này giúp bạn tự do dừng chân tại bất kỳ điểm nào. Bạn có thể thưởng thức ẩm thực đường phố, chụp ảnh hoặc thăm các di tích.
Thời gian đi bộ từ đường Thanh Niên vào Phố Ngũ Xã chỉ mất khoảng 5-10 phút. Nếu đi xe đạp, bạn có thể khám phá toàn bộ bán đảo một cách dễ dàng.
Những Lưu Ý Khi Tham Quan Phố Ngũ Xã
Khi đến tham quan Phố Ngũ Xã, du khách nên lưu ý một số điều. Khu vực này có thể khá đông đúc vào các buổi chiều tối và cuối tuần. Đặc biệt là các quán ăn và cà phê. Điều này có thể ảnh hưởng đến việc di chuyển và tìm chỗ đậu xe.
Nếu bạn có ý định ghé thăm chùa Thần Quang hoặc đền Ngũ Xã, hãy chú ý giờ mở cửa. Các di tích này thường có giờ giấc cụ thể. Hãy tìm hiểu trước để có chuyến đi trọn vẹn. Luôn giữ gìn vệ sinh chung, không vứt rác bừa bãi. Tôn trọng văn hóa và phong tục tập quán của địa phương là điều cần thiết.
Khi thưởng thức ẩm thực, bạn có thể hỏi giá trước. Điều này giúp tránh những hiểu lầm không đáng có. An ninh khu vực thường tốt, nhưng vẫn nên cẩn trọng với tư trang cá nhân. Khám phá Phố Ngũ Xã sẽ mang lại nhiều trải nghiệm thú vị và đáng nhớ về Hà Nội.
Phố Ngũ Xã, Ba Đình, Hà Nội là một điểm đến không thể bỏ qua cho những ai yêu mến Hà Nội cổ kính và muốn tìm hiểu sâu sắc về văn hóa làng nghề truyền thống. Với sự kết hợp giữa lịch sử lâu đời, kiến trúc độc đáo, ẩm thực phong phú và không gian yên bình bên Hồ Trúc Bạch, con phố này hứa hẹn mang lại nhiều trải nghiệm đáng nhớ cho du khách.
Ngày Cập Nhật: Tháng 10 3, 2025 by Ngô Hồng Thái
